Angielski o odżywianiu: słownictwo do prawdziwych sytuacji
Rozmowa o jedzeniu i zdrowiu po angielsku to coś więcej niż nazwy produktów. Niezależnie od tego, czy konsultujesz się z dietetykiem, czytasz wynik badania krwi, czy tłumaczysz ograniczenia żywieniowe w restauracji — precyzja słów ma znaczenie.
„Diet” nie znaczy odchudzanie
Najczęstsze nieporozumienie, i dla Polaków szczególnie mylące, bo polskie „dieta” działa tak samo dwuznacznie. Angielskie diet jest neutralne i oznacza po prostu to, co ktoś regularnie je:
* Mediterranean diet — tradycyjny sposób odżywiania, a nie plan odchudzania
* balanced diet — zbilansowana dieta, czyli różnorodne jedzenie w odpowiednich proporcjach
* plant-based diet — dieta oparta na roślinach
Żeby powiedzieć, że się odchudzasz, unikaj „I’m on a diet” i użyj: „I’m watching what I eat” albo „I’m trying to eat more healthily”.
Czytanie etykiet: USA, Wielka Brytania i UE
W USA tabela nazywa się Nutrition Facts i podaje Calories, Total Fat, Sodium, Total Carbohydrate i Protein. W Wielkiej Brytanii jest to Nutrition Information z wartościami w gramach i % Reference Intake (%RI). W UE — a więc i w Polsce — obowiązkowa etykieta podaje zarówno kJ, jak i kcal, wraz z %RI na porcję.
Kluczowe terminy z każdej angielskiej etykiety:
* serving size — wielkość porcji; wszystkie liczby dotyczą jej, nie całego opakowania
* Calories / kcal — ta sama jednostka
* saturated fat — tłuszcze nasycone, powiązane z wyższym cholesterolem LDL
* trans fat — tłuszcze trans, przemysłowe; najlepiej unikać całkowicie
* dietary fibre (UK) / dietary fiber (US) — błonnik
* sodium — na etykietach amerykańskich podaje się sód zamiast soli; pomnóż sód (mg) × 2,5, żeby otrzymać równoważnik soli
Słownictwo medyczne: wynik badania krwi po angielsku
- cholesterol — LDL („zły”, odkładający się w naczyniach) a HDL („dobry”, ochronny)
- blood sugar / blood glucose — poziom glukozy we krwi; podwyższony sygnalizuje ryzyko cukrzycy
- glycaemic index (GI) — indeks glikemiczny, czyli jak szybko produkt podnosi poziom cukru
- BMI — masa (kg) ÷ wzrost² (m²); narzędzie przesiewowe, nie diagnoza
- iron deficiency — niedobór żelaza; powoduje zmęczenie, leczy się produktami bogatymi w żelazo (soczewica, szpinak) razem z witaminą C, która poprawia wchłanianie
- supplement — suplement przyjmowany dodatkowo; przed rozpoczęciem skonsultuj się z lekarzem
Suplementy: co znaczą te słowa
Supplement to termin neutralny, obejmujący tabletki witaminowe, odżywki białkowe, kapsułki omega-3 i probiotyki. Ważne rozróżnienie:
* probiotic — żywe korzystne bakterie wspierające jelita (jogurt, kefir, kiszonki)
* prebiotic — pożywka dla tych bakterii (czosnek, owies, banany)
* fortified — produkt wzbogacony o składniki (np. napój owsiany z dodatkiem wapnia)
Vegan, vegetarian, plant-based: dokładne różnice
- vegetarian — bez mięsa i ryb; jajka i nabiał zwykle dozwolone
- vegan — bez żadnych produktów odzwierzęcych: mięsa, ryb, jajek, nabiału i miodu
- plant-based — oparta na roślinach; może dopuszczać niewielkie ilości produktów odzwierzęcych
Przydatne zwroty do zgłaszania ograniczeń:
* „I’m lactose intolerant.” / „I can’t have dairy.”
* „I’m allergic to peanuts.” (alergia to reakcja immunologiczna, potencjalnie groźna)
* „I avoid gluten.” / „I need a gluten-free option.”
* „Does this dish contain any nuts?”
Popularne diety: terminologia
- Mediterranean diet — rośliny, ryby, oliwa, umiarkowana ilość nabiału
- keto diet — bardzo mało węglowodanów, dużo tłuszczu; wprowadza organizm w stan ketozy
- intermittent fasting — post przerywany, naprzemienne okresy jedzenia i powstrzymywania się od jedzenia
- plant-based diet — dieta roślinna
Uwaga na kalkę: „jestem na diecie bezglutenowej” to „I’m on a gluten-free diet” — tu przyimek on jest poprawny, bo chodzi o konkretny sposób odżywiania, a nie o odchudzanie.