Choroby zębów po angielsku: od próchnicy do leukoplakii

Polska „próchnica” rozpada się po angielsku na trzy słowa: caries to proces chorobowy, cavity to powstały ubytek, a tooth decay to określenie potoczne. Pomylenie ich to najczęstszy błąd w tym temacie i zmienia sens zapisu w karcie.

Lista zawiera 63 terminy: postacie próchnicy, choroby miazgi i tkanek okołowierzchołkowych, niepróchnicową utratę tkanek, zaburzenia rozwoju szkliwa oraz choroby błony śluzowej i gruczołów ślinowych.

Dla kogo

  • Studentów stomatologii — nomenklatura rozpoznań na egzaminy i do podręczników
  • Lekarzy dentystów — czytanie angielskich kart, skierowań i artykułów
  • Pacjentów — zrozumieć rozpoznanie postawione za granicą

Lista słówek do nauki

Pobierz PDF
Słowo Tłumaczenie
dental caries ˈdentəl ˈkeəriːz próchnica zębów
tooth decay tuːθ dɪˈkeɪ psucie się zębów
cavity ˈkævəti dziura w zębie
incipient caries ɪnˈsɪpiənt ˈkeəriːz próchnica początkowa
arrested caries əˈrestɪd ˈkeəriːz próchnica zatrzymana
root caries ruːt ˈkeəriːz próchnica korzenia
recurrent caries rɪˈkʌrənt ˈkeəriːz próchnica wtórna
rampant caries ˈræmpənt ˈkeəriːz próchnica kwitnąca
demineralization diːˌmɪnərəlaɪˈzeɪʃən demineralizacja szkliwa
white spot lesion waɪt spɒt ˈliːʒən plama próchnicowa
pulpitis pʌlˈpaɪtɪs zapalenie miazgi
reversible pulpitis rɪˈvɜːsəbəl pʌlˈpaɪtɪs odwracalne zapalenie miazgi
irreversible pulpitis ˌɪrɪˈvɜːsəbəl pʌlˈpaɪtɪs nieodwracalne zapalenie miazgi
pulp necrosis pʌlp neˈkrəʊsɪs martwica miazgi
necrotic pulp neˈkrɒtɪk pʌlp martwa miazga
pulp exposure pʌlp ɪkˈspəʊʒə obnażenie miazgi
dental abscess ˈdentəl ˈæbses ropień zęba
periapical abscess ˌperiˈæpɪkəl ˈæbses ropień okołowierzchołkowy
dentoalveolar abscess ˌdentəʊælˈviːələr ˈæbses ropień zębopochodny
periapical periodontitis ˌperiˈæpɪkəl ˌperiədɒnˈtaɪtɪs zapalenie tkanek okołowierzchołkowych
periapical granuloma ˌperiˈæpɪkəl ˌɡrænjʊˈləʊmə ziarniniak okołowierzchołkowy
radicular cyst rəˈdɪkjʊlə sɪst torbiel korzeniowa
cellulitis ˌseljʊˈlaɪtɪs ropowica
osteomyelitis ˌɒstiəʊmaɪəˈlaɪtɪs zapalenie szpiku kości szczęk
internal resorption ɪnˈtɜːnəl rɪˈzɔːpʃən resorpcja wewnętrzna
external resorption ɪkˈstɜːnəl rɪˈzɔːpʃən resorpcja zewnętrzna
ankylosis ˌæŋkɪˈləʊsɪs ankyloza zęba
attrition əˈtrɪʃən starcie zębów
abrasion əˈbreɪʒən abrazja zębów
erosion ɪˈrəʊʒən erozja szkliwa
abfraction æbˈfrækʃən abfrakcja
bruxism ˈbrʌksɪzəm bruksizm
dentin hypersensitivity ˈdentɪn ˌhaɪpəsensɪˈtɪvəti nadwrażliwość zębiny
cracked tooth syndrome krækt tuːθ ˈsɪndrəʊm zespół pękniętego zęba
enamel hypoplasia ɪˈnæməl ˌhaɪpəˈpleɪziə hipoplazja szkliwa
fluorosis flʊəˈrəʊsɪs fluoroza zębów
amelogenesis imperfecta əˌmeləˈdʒenəsɪs ɪmpəˈfektə niedorozwój szkliwa
dentinogenesis imperfecta ˌdentɪnəʊˈdʒenəsɪs ɪmpəˈfektə niedorozwój zębiny
tetracycline staining ˌtetrəˈsaɪkliːn ˈsteɪnɪŋ przebarwienia tetracyklinowe
oral candidiasis ˈɔːrəl ˌkændɪˈdaɪəsɪs kandydoza jamy ustnej
oral thrush ˈɔːrəl θrʌʃ pleśniawki
angular cheilitis ˈæŋɡjʊlə kaɪˈlaɪtɪs zajady
aphthous ulcer ˈæfθəs ˈʌlsə owrzodzenie aftowe
recurrent aphthous stomatitis rɪˈkʌrənt ˈæfθəs ˌstəʊməˈtaɪtɪs nawracające aftowe zapalenie jamy ustnej
herpes labialis ˈhɜːpiːz ˌleɪbiˈeɪlɪs opryszczka warg
primary herpetic gingivostomatitis ˈpraɪməri hɜːˈpetɪk ˌdʒɪndʒɪvəʊˌstəʊməˈtaɪtɪs pierwotne opryszczkowe zapalenie dziąseł i jamy ustnej
oral lichen planus ˈɔːrəl ˈlaɪkən ˈpleɪnəs liszaj płaski jamy ustnej
leukoplakia ˌluːkəʊˈpleɪkiə leukoplakia
erythroplakia ɪˌrɪθrəʊˈpleɪkiə erytroplakia
oral cancer ˈɔːrəl ˈkænsə rak jamy ustnej
glossitis ɡlɒˈsaɪtɪs zapalenie języka
geographic tongue ˌdʒiːəˈɡræfɪk tʌŋ język geograficzny
black hairy tongue blæk ˈheəri tʌŋ czarny język włochaty
burning mouth syndrome ˈbɜːnɪŋ maʊθ ˈsɪndrəʊm zespół piekących ust
mucocele ˈmjuːkəʊsiːl torbiel śluzowa
stomatitis ˌstəʊməˈtaɪtɪs zapalenie jamy ustnej
xerostomia ˌzɪərəˈstəʊmiə kserostomia
halitosis ˌhælɪˈtəʊsɪs halitoza
temporomandibular disorder ˌtempərəʊmænˈdɪbjʊlə dɪsˈɔːdə zaburzenia stawu skroniowo-żuchwowego
myofascial pain ˌmaɪəʊˈfæʃəl peɪn ból mięśniowo-powięziowy
pericoronitis ˌperikɒrəˈnaɪtɪs zapalenie okołokoronowe
sialolithiasis ˌsaɪələʊlɪˈθaɪəsɪs kamica ślinianek
sialadenitis ˌsaɪələdeˈnaɪtɪs zapalenie ślinianki

Przydatne zwroty

Kliknij ikonę, żeby usłyszeć wymowę

Zdanie Tłumaczenie
You have a cavity in this tooth. W tym zębie jest ubytek.
The decay has reached the nerve. Próchnica dotarła do nerwu.
This is early-stage gum disease. To wczesne stadium choroby dziąseł.
You have an infection at the root of the tooth. Jest infekcja przy korzeniu zęba.
Your gums are inflamed because of plaque build-up. Dziąsła są objęte stanem zapalnym z powodu płytki nazębnej.
This tooth has a crack in it. Ten ząb ma pęknięcie.
The enamel is worn down from grinding. Szkliwo jest starte przez zgrzytanie zębami.
Is it serious? Czy to poważne?
What happens if I leave it untreated? Co się stanie, jeśli tego nie wyleczę?
Can the tooth be saved? Czy da się uratować ten ząb?
If we do nothing, you may lose the tooth. Jeśli nic nie zrobimy, można stracić ten ząb.
The X-ray shows bone loss around these teeth. Zdjęcie RTG pokazuje zanik kości wokół tych zębów.
This white patch needs to be checked further. Tę białą plamę trzeba dokładniej zbadać.
It is not painful yet, but it will be. Jeszcze nie boli, ale będzie.

Próchnica, erozja czy starcie: dlaczego niszczą się zęby

Kliknij ikonę głośnika, żeby usłyszeć cały dialog

Pacjent
Why do I keep getting problems? I brush properly.
Dlaczego ciągle mam problemy? Przecież myję zęby prawidłowo.
Dentysta
Not everything here is decay. There are three different processes going on.
Nie wszystko tutaj to próchnica. Zachodzą trzy różne procesy.
Pacjent
They all look like damage to me.
Dla mnie to wszystko wygląda tak samo — uszkodzenie.
Dentysta
This one is dental caries — bacteria producing acid. But the wear on your upper front teeth is erosion, from acid you're drinking.
To jest próchnica — bakterie wytwarzające kwas. Ale ubytek na górnych przednich zębach to erozja od kwasu, który Pan pije.
Pacjent
I drink sparkling water all day.
Cały dzień piję wodę gazowaną.
Dentysta
At that volume it's acidic enough to matter. Erosion dissolves enamel evenly; caries makes a hole.
W takiej ilości jest wystarczająco kwaśna, żeby mieć znaczenie. Erozja rozpuszcza szkliwo równomiernie, próchnica robi dziurę.
Pacjent
And the notches at the gum line?
A te wcięcia przy linii dziąseł?
Dentysta
Abrasion — mechanical, from brushing too hard. A different cause again, so a different fix.
Abrazja — mechaniczna, od zbyt mocnego szczotkowania. Znowu inna przyczyna, więc i inne rozwiązanie.
Pacjent
What about my back teeth? They look flat.
A zęby z tyłu? Wyglądają na płaskie.
Dentysta
That's attrition — tooth against tooth. Do you clench or grind at night?
To starcie — ząb o ząb. Czy zaciska Pan albo zgrzyta zębami w nocy?
Pacjent
My partner says I grind.
Partnerka mówi, że zgrzytam.
Dentysta
Bruxism, then. A night guard protects what's left.
Czyli bruksizm. Szyna nocna ochroni to, co zostało.
Pacjent
My mouth is also dry all the time.
Poza tym ciągle mam sucho w ustach.
Dentysta
That matters more than people realise. Xerostomia removes saliva's buffering and the caries rate rises sharply. Are you on any medication?
To ważniejsze, niż się wydaje. Kserostomia znosi buforujące działanie śliny, a próchnica narasta znacznie szybciej. Czy przyjmuje Pan jakieś leki?
Pacjent
Antidepressants.
Leki przeciwdepresyjne.
Dentysta
A very common cause. We can't change the medication, but we can raise your fluoride and shorten your recall interval.
Bardzo częsta przyczyna. Leku nie zmienimy, ale możemy zwiększyć fluoryzację i skrócić odstęp między kontrolami.
Pacjent
Is this white patch on my cheek anything?
Czy ta biała plama na policzku to coś?
Dentysta
Probably where the tooth rubs. But any white patch that hasn't resolved in two weeks gets referred — leukoplakia is excluded, not watched.
Prawdopodobnie ociera ząb. Ale każda biała plama, która nie zniknie w dwa tygodnie, idzie na konsultację — leukoplakię się wyklucza, a nie obserwuje.
Pacjent
So the causes are all different.
Czyli przyczyny są zupełnie różne.
Dentysta
Which is why the treatments are. Fluoride won't stop erosion, and a night guard won't stop decay.
I dlatego leczenie też jest różne. Fluor nie zatrzyma erozji, a szyna nie zatrzyma próchnicy.

Częste błędy

Unikaj tych częstych błędów

Błędnie The patient was treated for parodontosis last year.
Poprawnie The patient was treated for periodontitis last year.

Dwa błędy naraz. Angielski przedrostek to perio-, nie paro-: periodontium, periodontal, periodontitis, periodontist. Poza tym periodontosis to termin przestarzały, usunięty z klasyfikacji: chorobę zapalną z utratą przyczepu nazywa się periodontitis, a ogólnie periodontal disease. Polska „paradontoza” nie ma więc dosłownego odpowiednika.

Błędnie The patient has gingiv-EE-tis and pulp-EE-tis.
Poprawnie The patient has gingiv-EYE-tis and pulp-EYE-tis.

Jedna reguła poprawia całą rodzinę terminów. Sufiks -itis wymawia się po angielsku /ˈaɪtɪs/ i przyjmuje akcent główny: gingivitis /ˌdʒɪndʒɪˈvaɪtɪs/, periodontitis, pulpitis /pʌlˈpaɪtɪs/, stomatitis, glossitis. Polskie „-itis” brzmi z krótkim i, dlatego błąd przenosi się na wszystkie diagnozy naraz.

Błędnie I have stomatitis again — one small painful spot on my lip.
Poprawnie I have a mouth ulcer again — one small painful spot on my lip.

Rzecz w zakresie pojęcia. Angielskie stomatitis oznacza rozlane zapalenie błony śluzowej jamy ustnej, a nie pojedynczą zmianę. Bolesna afta to mouth ulcer (brytyjskie), canker sore (amerykańskie) albo klinicznie aphthous ulcer. Postać nawracająca to recurrent aphthous stomatitis. Opryszczki wargowej nie myl z aftą — to cold sore, czyli herpes labialis.

Błędnie The notching at the necks from hard brushing is dental erosion.
Poprawnie The notching at the necks from hard brushing is abrasion.

To określenia przyczynowe, nie opisowe. Erosion to chemiczne rozpuszczanie przez kwas: napoje gazowane, cytrusy, refluks. Abrasion to ścieranie mechaniczne przez czynnik zewnętrzny, typowo twardą szczoteczkę i ścierną pastę, z ubytkami klinowymi przy szyjkach. Attrition to ścieranie ząb o ząb, znak bruxism. Abfraction to ubytki przyszyjkowe przypisywane zginaniu okluzyjnemu.

Błędnie The tooth is caried and there is a decay under the filling.
Poprawnie The tooth is carious and there is decay under the filling.

Dwa błędy formalne. Przymiotnik to carious — a carious lesion; forma caried nie istnieje. A decay jest niepoliczalne, więc bez przedimka a: there is decay, extensive decay. Gdy potrzebna jednostka policzalna, użyj a cavity albo a carious lesion. Ponadto caries nie zmienia się w liczbie mnogiej, jak series: one caries, several caries, nigdy a carie.

O tym zestawie

Caries, cavity, decay: trzy słowa, trzy znaczenia

Dental caries to choroba, czyli proces niszczenia tkanek. Słowo jest niepoliczalne i łączy się z liczbą pojedynczą: caries is a bacterial disease, nigdy a caries ani caries are.

Cavity to wynik, czyli ubytek. Jest policzalny: three cavities. Tooth decay to odpowiednik potoczny, używany w rozmowie z pacjentem.

Wynika z tego rzecz istotna: próchnica istnieje, zanim pojawi się ubytek. White spot lesion to najwcześniejszy widoczny etap, incipient caries to zmiana początkowa bez ubytku, a na tym etapie remineralizacja jest jeszcze możliwa. Arrested caries to proces zatrzymany: ciemny, twardy, niewymagający leczenia.

Pozostałe postacie opisują miejsce lub tempo: root caries na odsłoniętym korzeniu, recurrent caries wokół istniejącego wypełnienia, rampant caries przy szybkim i rozległym przebiegu.

Sześć przyrostków, którymi odczytasz niemal każde rozpoznanie

Znając je, dziesiątki terminów przestają wymagać słownika:

  • -itis — zapalenie: pulpitis, stomatitis, glossitis, sialadenitis, pericoronitis
  • -osis — stan lub proces, często niezapalny: necrosis, fluorosis, halitosis, ankylosis
  • -iasis — obecność czegoś: sialolithiasis, kamień ślinowy
  • -oma — guz, masa: granuloma
  • -cele — worek, jama: mucocele
  • -plasia — tworzenie: hypoplasia, czyli niedorozwój

Dodaj rdzenie: xero- oznacza suchy, stąd xerostomia; -genesis imperfecta to wadliwe tworzenie, stąd amelogenesis imperfecta dla szkliwa i dentinogenesis imperfecta dla zębiny.

Cztery rodzaje utraty tkanek, rozdzielone przyczyną

Wszystkie cztery oznaczają ubytek tkanki; rozpoznanie zależy od mechanizmu:

  • Attrition — ząb o ząb, typowo przy bruxism
  • Abrasion — zewnętrzny czynnik mechaniczny: twarda szczoteczka, pasta ścierna
  • Erosion — kwas bez udziału bakterii: refluks, cytrusy, napoje gazowane
  • Abfraction — ubytek przyszyjkowy przypisywany przeciążeniu zwarciowemu

Każdy z nich może skończyć się dentin hypersensitivity, bo zębina zostaje odsłonięta.

Zmiany błony śluzowej: gdzie są czerwone flagi

Część rozpoznań wygląda groźnie, a jest łagodna: geographic tongue, black hairy tongue, mucocele. Inne wymagają czujności.

Leukoplakia (biała) i erythroplakia (czerwona) należą do stanów potencjalnie złośliwych, przy czym erytroplakia jest groźniejsza. Aktualny angielski termin to potentially malignant disorder; precancerous uznaje się za przestarzałe. Oral lichen planus również wymaga kontroli, a oral cancer to już samo rozpoznanie.

Potoczne i kliniczne idą w parach: oral thrush i oral candidiasis to to samo, podobnie cold sore i herpes labialis. Primary herpetic gingivostomatitis to pierwotne zakażenie, zwykle u dzieci, o cięższym przebiegu niż nawrót.

Pleśniawki, paradontoza, próchnica: pułapki polskiego

  • Pleśniawki to oral thrush w mowie i oral candidiasis w karcie
  • Zapalenie kątów ust to angular cheilitis; angielski nie ma odpowiednika potocznego
  • Próchnica po polsku obejmuje proces i ubytek; angielski rozdziela caries i cavity
  • Paradontoza to potoczna nazwa choroby przyzębia — po angielsku periodontitis, a postać okołowierzchołkowa to periapical periodontitis
  • Biała plama to white spot lesion
  • Starcie zębów jako termin ogólny to tooth wear; cztery podtypy mają własne nazwy

Najczęściej zadawane pytania

Mówi się periodontitis albo ogólnie periodontal disease. Angielski przedrostek to perio-, nigdy paro-, a periodontosis to termin przestarzały, usunięty z klasyfikacji. Postać zapalna bez utraty przyczepu to gingivitis, a specjalista to periodontist.

Jako /ˈaɪtɪs/, z akcentem głównym na tej sylabie: gingivitis /ˌdʒɪndʒɪˈvaɪtɪs/, periodontitis /ˌperiədɒnˈtaɪtɪs/, pulpitis /pʌlˈpaɪtɪs/, stomatitis, glossitis. Polskie „-itis” brzmi z krótkim i, więc błąd dotyczy od razu wszystkich rozpoznań — jedna reguła je naprawia.

Gingivitis obejmuje tylko dziąsło i jest odwracalne: jest krwawienie i obrzęk, ale bez utraty kości. Periodontitis oznacza nieodwracalną attachment loss i bone loss, z periodontal pockets i ruchomością zębów. Rozstrzyga nie krwawienie, lecz clinical attachment loss.

Afta to aphthous ulcer, potocznie mouth ulcer w brytyjskim i canker sore w amerykańskim. Stomatitis oznacza rozlane zapalenie błony śluzowej, nie pojedynczą zmianę. Opryszczka wargowa to co innego: cold sore, czyli herpes labialis, wirusowa i zakaźna.

Rozróżnia się je po przyczynie. Erosion to rozpuszczanie kwasem, abrasion to ścieranie czynnikiem zewnętrznym, na przykład twardą szczoteczką, attrition to ścieranie ząb o ząb przy bruxism, a abfraction to ubytki przyszyjkowe przypisywane zginaniu okluzyjnemu.

Według stadium: incipient caries albo white spot lesion, potem ubytek, i arrested caries przy zatrzymaniu procesu. Według obrazu: rampant caries i root caries. Wokół istniejącego wypełnienia to recurrent lub secondary caries. Pamiętaj, że caries nie zmienia formy w liczbie mnogiej.

To bruxism, potocznie teeth grinding albo clenching. Skutkiem na zębach jest attrition, a towarzyszą temu jaw pain, jaw clicking i dolegliwości temporomandibular joint. Szyna ochronna to night guard albo occlusal splint.

Ucz się słówek skuteczniej w aplikacji

Powtórki w odstępach czasu, inteligentne treningi i śledzenie postępów.
Pobierz OneMoreWord i zapamiętuj słówka na zawsze

App Store Google Play

Podobne listy

Budowa jamy ustnej po angielsku

Budowa zęba po angielsku

Rodzaje zębów po angielsku

Objawy stomatologiczne po angielsku

Zdrowie i medycyna