Budowa zęba po angielsku: od szkliwa do otworu wierzchołkowego

Ząb to cztery tkanki i jeden układ współrzędnych. Tkanki: enamel, dentin, pulp, cementum. Współrzędne: nazwy powierzchni mesial, distal, buccal, lingual, occlusal. Bez drugiej grupy nie da się przeczytać angielskiej karty pacjenta ani planu leczenia.

Lista zawiera 66 terminów: tkanki twarde, korona i korzeń, system kanałów, morfologia powierzchni żującej, histologia i rozwój oraz pełny zestaw powierzchni i kierunków.

Dla kogo

  • Studentów stomatologii — słownictwo atlasów, histologii i egzaminów pisemnych
  • Lekarzy dentystów — czytanie angielskich kart, zdjęć i planów leczenia
  • Techników dentystycznych — opis preparacji i granic wypełnienia

Lista słówek do nauki

Pobierz PDF
Słowo Tłumaczenie
tooth tuːθ ząb
teeth tiːθ zęby
enamel ɪˈnæməl szkliwo
dentin ˈdentɪn zębina
pulp pʌlp miazga zęba
cementum sɪˈmentəm cement korzeniowy
crown kraʊn korona zęba
anatomical crown ˌænəˈtɒmɪkəl kraʊn korona anatomiczna
clinical crown ˈklɪnɪkəl kraʊn korona kliniczna
neck nek szyjka zęba
cervix ˈsɜːvɪks okolica szyjkowa zęba
cementoenamel junction sɪˌmentəʊɪˈnæməl ˈdʒʌŋkʃən granica szkliwno-cementowa
dentinoenamel junction ˌdentɪnəʊɪˈnæməl ˈdʒʌŋkʃən granica szkliwno-zębinowa
root ruːt korzeń zęba
root canal ruːt kəˈnæl kanał korzeniowy
root apex ruːt ˈeɪpeks wierzchołek korzenia
apical foramen ˈeɪpɪkəl fəˈreɪmen otwór wierzchołkowy
accessory canal əkˈsesəri kəˈnæl kanał dodatkowy
root trunk ruːt trʌŋk pień korzenia
furcation fɜːˈkeɪʃən furkacja
bifurcation ˌbaɪfɜːˈkeɪʃən rozwidlenie dwóch korzeni
trifurcation ˌtraɪfɜːˈkeɪʃən rozwidlenie trzech korzeni
pulp chamber pʌlp ˈtʃeɪmbə komora miazgi
pulp horn pʌlp hɔːn róg miazgi
pulp stone pʌlp stəʊn kamień miazgowy
cusp kʌsp guzek zęba
cusp tip kʌsp tɪp szczyt guzka
fissure ˈfɪʃə bruzda
groove ɡruːv rowek
pit pɪt dołek
fossa ˈfɒsə zagłębienie
marginal ridge ˈmɑːdʒɪnəl rɪdʒ listwa brzeżna
cingulum ˈsɪŋɡjʊləm guzek podniebienny
mamelon ˈmæmələn mamelon
contact point ˈkɒntækt pɔɪnt punkt styczny
embrasure ɪmˈbreɪʒə przestrzeń międzyzębowa
dentinal tubule ˈdentɪnəl ˈtjuːbjuːl kanalik zębinowy
odontoblast əʊˈdɒntəblæst odontoblast
ameloblast əˈmeləblæst ameloblast
enamel rod ɪˈnæməl rɒd pryzmat szkliwa
enamel prism ɪˈnæməl ˈprɪzəm pryzmat szkliwa
predentin priːˈdentɪn przedzębina
primary dentin ˈpraɪməri ˈdentɪn zębina pierwotna
secondary dentin ˈsekəndəri ˈdentɪn zębina wtórna
tertiary dentin ˈtɜːʃəri ˈdentɪn zębina trzeciorzędowa
tooth germ tuːθ dʒɜːm zawiązek zęba
enamel organ ɪˈnæməl ˈɔːɡən narząd szkliwotwórczy
dental papilla ˈdentəl pəˈpɪlə brodawka zębowa
dental follicle ˈdentəl ˈfɒlɪkəl mieszek zębowy
tooth surface tuːθ ˈsɜːfɪs powierzchnia zęba
mesial ˈmiːziəl powierzchnia bliższa
distal ˈdɪstəl powierzchnia dalsza
buccal ˈbʌkəl powierzchnia policzkowa
labial ˈleɪbiəl powierzchnia wargowa
facial ˈfeɪʃəl powierzchnia przedsionkowa
lingual ˈlɪŋɡwəl powierzchnia językowa
palatal ˈpælətəl powierzchnia podniebienna
occlusal əˈkluːzəl powierzchnia żująca
incisal ɪnˈsaɪzəl brzeg sieczny
proximal ˈprɒksɪməl powierzchnia styczna
interproximal ˌɪntəˈprɒksɪməl przestrzeń międzyzębowa
cervical ˈsɜːvɪkəl okolica przyszyjkowa
apical ˈeɪpɪkəl wierzchołkowy
coronal kəˈrəʊnəl koronowy
line angle laɪn ˈæŋɡəl kąt liniowy
point angle pɔɪnt ˈæŋɡəl kąt punktowy

Przydatne zwroty

Kliknij ikonę, żeby usłyszeć wymowę

Zdanie Tłumaczenie
The enamel is the hard outer layer of the tooth. Szkliwo to twarda zewnętrzna warstwa zęba.
Underneath the enamel there is dentine. Pod szkliwem znajduje się zębina.
The nerve is in the middle of the tooth. Nerw znajduje się w środku zęba.
This tooth has three roots. Ten ząb ma trzy korzenie.
The crown is the part you can see above the gum. Korona to część widoczna nad dziąsłem.
The decay has gone through the enamel into the dentine. Próchnica przeszła przez szkliwo do zębiny.
The root sits in the bone. Korzeń tkwi w kości.
Which surface is affected? Która powierzchnia jest zajęta?
It's on the biting surface. To na powierzchni żującej.
The cavity is between the two teeth. Ubytek jest między dwoma zębami.
The neck of the tooth is exposed. Szyjka zęba jest odsłonięta.
The pulp is still alive. Miazga jest jeszcze żywa.
The tooth is sensitive because the dentine is exposed. Ząb jest wrażliwy, bo zębina jest odsłonięta.
The root canal runs from the crown down to the tip of the root. Kanał korzeniowy biegnie od korony aż do wierzchołka korzenia.

Budowa zęba: analiza na przekroju trzonowca

Kliknij ikonę głośnika, żeby usłyszeć cały dialog

Wykładowca
Take the sectioned molar. Name the layers from the outside in.
Proszę wziąć przekrój trzonowca. Proszę wymienić warstwy od zewnątrz do wewnątrz.
Student
Enamel, then dentin, then the pulp.
Szkliwo, potem zębina, a następnie miazga.
Wykładowca
And on the root?
A na korzeniu?
Student
Cementum instead of enamel.
Cement zamiast szkliwa.
Wykładowca
Where do those two meet?
Gdzie się ze sobą stykają?
Student
At the cementoenamel junction — the neck of the tooth.
Na granicy szkliwno-cementowej — w okolicy szyjki zęba.
Wykładowca
Good. Now — why does dentin transmit pain when enamel doesn't?
Dobrze. Dlaczego zębina przewodzi ból, a szkliwo nie?
Student
Because of the dentinal tubules — they run from the pulp outwards.
Z powodu kanalików zębinowych — biegną od miazgi na zewnątrz.
Wykładowca
Right. That's why exposed dentine at the cervical region is sensitive. Point to the pulp horn.
Właśnie. Dlatego odsłonięta zębina w okolicy przyszyjkowej jest wrażliwa. Proszę wskazać róg miazgi.
Student
Here, under the cusp.
Tutaj, pod guzkiem.
Wykładowca
Which is why a deep preparation under a cusp risks pulp exposure. Follow the canal down — what is at the end?
Dlatego głębokie opracowanie pod guzkiem grozi obnażeniem miazgi. Proszę prześledzić kanał w dół — co jest na końcu?
Student
The apical foramen, where the nerve and vessels enter.
Otwór wierzchołkowy, którym wchodzą nerw i naczynia.
Wykładowca
Only one?
Tylko jeden?
Student
There can be accessory canals as well.
Mogą być też kanały dodatkowe.
Wykładowca
Now orientate me. Which surface am I touching?
Teraz proszę mnie zorientować. Której powierzchni dotykam?
Student
The mesial — it faces the midline.
Powierzchni mezjalnej — zwrócona jest ku linii pośrodkowej.
Wykładowca
And this one?
A ta?
Student
Buccal, towards the cheek. On an upper tooth the opposite side is palatal; on a lower it's lingual.
Powierzchni policzkowej, ku policzkowi. Przy zębie górnym strona przeciwna to podniebienna, przy dolnym — językowa.
Wykładowca
Correct. Make those four surfaces automatic — every chart, every referral letter and every exam question uses them.
Zgadza się. Te cztery powierzchnie muszą wejść w nawyk — są w każdej karcie, każdym skierowaniu i każdym pytaniu egzaminacyjnym.

Częste błędy

Unikaj tych częstych błędów

Błędnie The molar has four cuspids on its biting surface.
Poprawnie The molar has four cusps on its biting surface.

Dwa podobne słowa o zupełnie różnym znaczeniu. Cusp to guzek na powierzchni żującej — trzonowiec ma ich cztery lub pięć. Cuspid to cały ząb, synonim canine, czyli kieł, nazwany tak od swojego jednego guzka. Stąd bicuspid dla przedtrzonowca o dwóch guzkach. Zasada: guzki liczymy na jednym zębie, cuspids w całym łuku.

Błędnie Cement covers the root of the tooth.
Poprawnie Cementum covers the root of the tooth.

Zdradliwa para, bo oba słowa pochodzą od tego samego łacińskiego źródła. Cementum to żywa tkanka: zmineralizowana warstwa pokrywająca korzeń, w którą wnikają włókna ozębnej. Cement to materiał — zinc phosphate cement, resin cement, luting cement. Polskie „cement korzeniowy” i „cement stomatologiczny” brzmią podobnie, stąd pomyłka. Tkanka daje cementoenamel junction, materiał daje cementation.

Błędnie The enamels on these teeth are worn and the dentins are exposed.
Poprawnie The enamel on these teeth is worn and the dentin is exposed.

To rzeczowniki niepoliczalne: enamel, dentin, pulp i cementum nie mają liczby mnogiej i łączą się z czasownikiem w liczbie pojedynczej — the enamel is worn, nawet gdy mowa o wszystkich zębach. Ilość wyraża się opisowo: a layer of enamel, areas of exposed dentin, loss of enamel. Forma enamels istnieje tylko w branży lakierniczej.

Błędnie There is decay at the tooth's neck.
Poprawnie There is decay at the neck of the tooth.

Kalka z „szyjka zęba”. W angielskim dopełniacz z 's stosuje się głównie do istot żywych, nie do anatomii. Poprawnie: the neck of the tooth, the apex of the root, albo zestawienie bez apostrofu: tooth surface, root canal. Klinicznie mówi się the cervical area lub cervical third — stąd cervical caries i cervical margin.

Błędnie The enamel covers the crown that the dentist cemented on.
Poprawnie The enamel covers the anatomical crown of the tooth.

Słowo ma dwa różne znaczenia. W anatomii anatomical crown to część pokryta szkliwem powyżej szyjki, a clinical crown tylko fragment widoczny ponad dziąsłem. W protetyce dental crown to wykonana uzupełnienie cementowane na oszlifowanym zębie, potocznie cap. Polska „korona” obejmuje jedno i drugie, dlatego po angielsku trzeba dodać określenie.

O tym zestawie

Cztery tkanki twarde i granice każdej z nich

Enamel to najtwardsza tkanka organizmu, pokrywa wyłącznie koronę. Dentin leży pod nim i przechodzi w korzeń. Cementum pokrywa korzeń z zewnątrz. Pulp to jedyna tkanka miękka we wnętrzu.

Granice między nimi mają własne nazwy i są pytane częściej niż same tkanki: cementoenamel junction — szyjka anatomiczna — oraz dentinoenamel junction.

Anatomical crown i clinical crown to nie to samo

Anatomical crown to część pokryta szkliwem; nie zmienia się przez całe życie. Clinical crown to część widoczna w jamie ustnej. Przy recesji dziąsła korona kliniczna staje się większa od anatomicznej, przy przeroście — mniejsza.

Osobna pułapka: crown w anatomii oznacza koronę zęba, a w protetyce koronę protetyczną (dental crown). Jedno słowo, dwa działy.

Powierzchnie zęba: bez nich karta jest nieczytelna

Sześć kierunków obejmuje całą nomenklaturę:

  • mesial — do linii środkowej łuku, distal — w przeciwną stronę
  • buccal — powierzchnia zewnętrzna zębów bocznych, labial — zewnętrzna zębów przednich
  • lingual — powierzchnia wewnętrzna zębów dolnych, palatal — wewnętrzna zębów górnych
  • occlusal — powierzchnia żująca trzonowców i przedtrzonowców, incisal — brzeg sieczny przednich
  • apical — w stronę wierzchołka korzenia, coronal — w stronę korony

Z nich powstają realne zapisy: MOD restoration, distal caries on the lower right second molar.

Dentin czy dentine

Podręczniki amerykańskie piszą dentin, brytyjskie dentine. Obie formy są poprawne i w jednej bibliografii spotkasz obie — podobnie predentin i predentine.

Łacińskie formy mnogie z tego rozdziału:

  • apex → apices
  • foramen → foramina
  • fossa → fossae
  • cingulum → cingula

Najkosztowniejsza pułapka: powierzchnia przedsionkowa

Po polsku powierzchnię zewnętrzną nazywa się przedsionkową niezależnie od zęba. Angielski dzieli ją na dwie: labial przy zębach przednich i buccal przy bocznych. Vestibular w angielskim istnieje, ale w stomatologii klinicznej występuje rzadko i brzmi jak kalka.

Pozostałe punkty:

  • Szyjka zęba to neck lub cervix; przymiotnik to cervical
  • Kanał korzeniowy to root canal, nigdy root channel
  • Guzek to cusp; natomiast cuspid oznacza kła
  • Dołek to fossa, a bruzda punktowa to pit — nie są wymienne

Najczęściej zadawane pytania

Tkanki twarde to enamel (szkliwo), dentin (zębina) i cementum (cement korzeniowy); wewnątrz znajduje się pulp w pulp chamber i root canal. Na zewnątrz ząb dzieli się na crown, neck i root, zakończony root apex z apical foramen. Elementy powierzchni to cusp, fissure, groove, pit i marginal ridge.

Szkliwo to enamel /ɪˈnæməl/, akcent na drugiej sylabie. Rzeczownik niepoliczalny: the enamel is worn, nigdy the enamels. Pod nim leży dentin, oddzielona dentinoenamel junction. Utratę szkliwa określa się jako loss of enamel albo, zależnie od przyczyny, erosion, attrition lub abrasion.

Cusp to guzek na powierzchni żującej — trzonowiec ma ich cztery lub pięć. Cuspid to cały ząb, synonim canine, czyli kieł, nazwany tak od jednego guzka. Stąd bicuspid dla przedtrzonowca. Guzki liczy się na jednym zębie, cuspids w całym uzębieniu.

Określają położenie wzdłuż łuku zębowego: mesial w stronę midline, distal w przeciwną. Uzupełniają je buccal (ku policzkowi), labial (ku wardze), lingual (ku językowi), palatal (ku podniebieniu), occlusal (powierzchnia żująca) i incisal (brzeg sieczny). Łącznie dają zapisy ubytków w rodzaju MOD.

The neck of the tooth, z przyimkiem of, a nie tooth's neck — dopełniacz saksoński nie pasuje do anatomii. Kliniczny odpowiednik to the cervical area albo cervical third, stąd cervical caries i cervical margin. Dokładna granica anatomiczna to cementoenamel junction.

Cementum to żywa tkanka pokrywająca korzeń, w którą wnikają włókna ozębnej. Cement to materiał do osadzania uzupełnień — zinc phosphate cement, resin cement, luting cement. Po polsku oba bywają nazywane cementem, więc pomyłka jest łatwa, a po angielsku od razu rzuca się w oczy.

Obie formy są poprawne. Dentin to pisownia amerykańska, dominująca w czasopismach międzynarodowych, dentine to tradycyjna forma brytyjska. Przymiotnik w obu wariantach brzmi dentinal, jak w dentinal tubules. W obrębie jednego tekstu warto trzymać się jednej wersji.

Ucz się słówek skuteczniej w aplikacji

Powtórki w odstępach czasu, inteligentne treningi i śledzenie postępów.
Pobierz OneMoreWord i zapamiętuj słówka na zawsze

App Store Google Play

Podobne listy

Budowa jamy ustnej po angielsku

Rodzaje zębów po angielsku

Objawy stomatologiczne po angielsku

Choroby zębów po angielsku

Narzędzia stomatologiczne po angielsku